Scientific consensus

Don’t underestimate the power of pretty scientific models! On the catwalk of the universe they are all we have.

Scientific consensus was originally published on Meandering home

Advertisements

Review: Being Wrong by Kathryn Schulz

Cover on Goodreads

Being Wrong is a well-written account of our understanding of error. The author points out how central error is for all aspects of cultural proress. It is not an academic treatise, but still gives the history of thinking about scientific and religious truth a fair treatment, by mentioning for example St. Augustine’s fallor ergo sum, expressed an entire millennium before Descartes. It gives the beautiful definition of the French Larousse dictionary from the 1600s: Error is “a vagabondage of the imagination, of the mind that is not subject to any rule.”
The book references the idea of household philosophy names like Karl Popper and Thomas Kuhn, but its real strength and appeal are the many well-researched anecdotes. Being deceived by our senses is illustrated by the story of captain Ross and the phenomenon of a superior mirage; there is the story of the Millenarians who thought the world would end in 1844 (and how they behaved as it the apocalypse didn’t happen); there is the story of a woman losing faith twice and an apt description of the emotional twilight zone in between; there is Abdul Rahman who converted from Islam to Christianity (losing everything), or Alan Greenspan, who after the financial crisis of 2008 found the courage to admit his entire way of thinking was wrong. We also find a gripping crime story of innocent prisoners who are eventually released on the basis of dna-evidence. The author documents the ultimate deception of divorce by visiting a celebrity divorce lawyer. The wealth of anecdotes makes this book an entertainining and interesting read. I learned that it takes courage to be wrong in the right way.

Review: Being Wrong by Kathryn Schulz was originally published on Meandering home

Experiment

It is not because I have conclusive evidence of it, but because I enjoy teaching new things to my daughter Miru, that I believe we should introduce the most basic concepts of science to our children as early as possible. When Miru and I were wondering if the sea could freeze over, I suggested that we could do a little experiment with two cups of freezing water, one with and the other without salt. She is only five, so I decided a binary setup was enough: “does contain salt” versus “does not contain salt”. I explained her what a hypothesis is and that ours was that the water in the salty cup would not freeze. We filled two small cups with tap water and placed them in the freezer.

The next morning I reminded her of our experiment.
“Oh yes yes yes the experiment!” my little girl shrieked, rushing to the freezer to open the door. I took out the two cups. When she found out that the pure water had turned into a block of ice, while the salty water only had a layer of frost on the top, she smiled victoriously and we high-fived.

the scientific attitude at its most fundamental defies any authority that doesn’t try to defy itself

What did she actually learn from this experiment? Can she design experiments now in order to answer questions about the structure of the world around her? Can she judge a good experiment? Does she know the difference between a hypothesis and a wild guess? Perhaps not. But she has been primed and prepared for more experiments. She has been introduced to the scientific attitude, that at its most fundamental defies any authority that doesn’t try to defy itself (I just came up with that definition, let me know what you think). Eppur si muove.

Soon, she will learn that the theory generating our hypotheses should be falsifiable, and that the experiment should be repeatable. I don’t plan to replace her bedtime reading of Tolkien and Roald Dahl with Karl Popper or Thomas Kuhn, but to do more experiments with her. Don’t take daddy’s word for it – trust only that what you can most readily question – your own senses and mind.

Experiment was originally published on Meandering home

I got the LHC blues

Vandaag is in het CERN de LHCb in gebruik genomen, zoals de geachte lezer waarschijnlijk weet. De zes miljard euro dure, 27 kilometer lange ring op de grens van Zwitserland en Frankrijk gaat protonen tot dicht aan de lichtsnelheid versnellen, en over twee maanden worden de eerste echte resultaten verwacht. Zal het Higgs-deeltje worden gevonden, dat een natuurkundig antwoord geeft op de vraag wat massa is? Doemdenkers die menen dat door het LHC onze aarde in een zwart gat wordt opgezogen kunnen dus hun doomsday twee maanden opschuiven, en hoeven zich nog niet met pijnlijke prietpraat te redden. De kans dat de wereld wordt opgeslokt is overigens buitengewoon klein, omdat het zwarte gat na een biljoenste van een biljoenste seconde weer ophoudt te bestaan (naar de theorie van Hawking).

De grootste machine die de mensen ooit hebben gebouwd, het grootste experiment dat ooit door wetenschappers werd uitgevoerd, dat vraagt om een korte reflectie. Deze superlatieven, die door de media natuurlijk nog aangesterkt worden, moeten aan ‘de burger’ worden verkocht, want zes miljard euro vallen de belastingbetaler natuurlijk op. Waar gaat zijn centjes naartoe? Naar waterputten in hongerend Afrika, waterbuffels in Bangladesh, waterwering in de Caraïbische zee? Nee. Naar een geweldige ring in de Alpen. En wat gaat die ring produceren? De finale oplossing van de grote natuurkundige vragen. Het experimentele bewijs van de standard theory en, wie weet, zelfs een stap in de richting van een unified theory. Dat moet de belastingbetaler gerust stellen. Dat klinkt goed, en nieuwsgierigheid is menselijk, dat weet hij maar al te goed. Dus, kinderen van Afrika, kwijnende zwakken der aarde, wij zijn menselijk. Die finale oplossing zal in vette analen worden afgedrukt, op de eerste pagina van science worden gepubliceerd met de namen van de PhD’s die eraan hebben meegewerkt en al, in formules die een klein aantal wetenschappers kunnen doorgronden, maar bij ieder mens respect opwekken. Hoe kan deze oplossing voor de belastingbetaler zonder kennis der hogere wiskunde uitvallen? Als het hem moet worden verklaard. In de eerste plaats, een plaatje van de ring, het beste met een plaatje van Tolkien’s hobbitepos ernaast om hem eraan te herinneren dat het allemaal om de ring te doen is. Maar de ring is niet gesmolten (dat mogen we hopen), en dat was toch eigenlijk Tolkien’s morele inzet. De ring die zijn drager de macht over de wereld kan verlenen is een onding. Komt het toch handig van pas, dat de ring een doorsnee van een paar kilometer heeft, en zelfs de dikke pindakaasvingers van Medvedev en Achmadinejad er hopeloos te klein voor zijn. Maar afgezien van de ring-romantiek en de hoge technologie die tot inzet is gekomen, wat kan de belastingbetaler als hoofdgerecht worden voorgezet? Een knakkige salade van formules, rouwe kost. Wat zal hij uiteindelijk kunnen zeggen? “Ik wéét wat massa is. Ja ik weet het veel beter dan Thales, Anaximander, Aristoteles, Epimenes, Dioscorides, Aristarchos, Pythagoras, Ptolemeus, Plotinos, Luther, Pavarotti, Buenarotti, Newton, Lothar Mattheus, Einstein, Engelbert Humperdinck, Mach, Higgs, Planck, Bruce Willis en Niels Bohr. Het is namelijk de kracht waarmee de Higgs-deeltjes aan de andere elementaire deeltjes trekken.” En hij denkt aan touwtrekken en trekdrop. Trots als hij is, dat hij over echte kennis beschikt, die al deze genieën uit het verleden niet bezaten, zucht hij verlicht en geniet van de herfstwind, de transatlantische naweeën van een tropische orkaan die juist tienduizenden mensen dakloos heeft gemaakt – zonder dat ze kunnen rekenen op steun van de Lords of the Ring van de Europese Unie.